Complex

Vooraf 

Deze blog verscheen eerder in Volley Techno (VT), het vakblad voor de volleybaltrainer van de NVVO, editie juni 2026. Je kunt elk kwartaal een blog lezen die speciaal voor VT is geschreven. Na publicatie in VT vind je de blog ook hier terug.

David Snowden was er klaar mee.

Rond de eeuwwisseling — je weet wel, de tijd van de millennium­bug — werkte hij bij IBM en zag hij hoe bedrijven álle problemen behandelden alsof ze technisch oplosbaar waren. Alsof meer informatie of beter stappenplannen vanzelf tot betere beslissingen leidde.

Er was een blinde vlek. De werkwijze zou je kunnen omschrijven als: “If all you have is a hammer, everything looks like a nail.”

Snowden merkte op dat sommige situaties zich simpelweg niet laten reduceren tot oorzaak-gevolglogica. Hij besloot zijn inzichten tastbaar te maken — in een model. En zo ontstond het Cynefin-framework.

Cynefin? Bijzonder woord! Heb je er nog nooit van gehoord? Geen schande, ik kende het woord ook niet. Het komt uit het Welsh en betekent zoiets als habitat, leefwereld of gewoon context.

Snowden koos het woord bewust: elk probleem bestaat binnen z’n eigen context — en pas als je die context begrijpt, kun je zinvol handelen. Het model onderscheidt vijf domeinen: Helder, Gecompliceerd, Complex, Chaos en Disorder.

Ik wil het vooral hebben over Gecompliceerde en Complexe domeinen en het verschil daartussen.

Dat verschil is eigenlijk eenvoudig. Bij een gecompliceerd probleem is er na grondige analyse een duidelijke relatie tussen oorzaak en gevolg. Je hebt goede waarneming, expertise en logica nodig — en uiteindelijk kun je het probleem oplossen.

Een goed voorbeeld is het repareren van een vliegtuig. Ongelooflijk ingewikkeld, maar als je de juiste analyse, kennis en gereedschappen hebt, komt het toestel gewoon weer van de grond. Er is geen probleem denkbaar in een vliegtuig dat geen oorzaak heeft. 

Nu wil het geval dat veel coaches hun team benaderen alsof het een vliegtuig is: ze observeren, analyseren, bepalen een oorzaak, implementeren een oplossing en — en klaar. Een team en de prestaties als een gecompliceerd probleem.

Veel trainingsmethodes en handboeken over volleybal zijn vanuit dat 'gecompliceerd denken' opgebouwd: er is altijd een duidelijke oorzaak, en die kun je aanpakken en oplossen. Dat is de boodschap.

Alleen, veel wat menselijk is, is meestal complex. Bij complexe problemen is de relatie tussen oorzaak en gevolg onduidelijk, verschuivend of zelfs geheel afwezig.

Je kent dat wel: je team speelt - zonder aanwijsbare reden - vandaag inspiratieloos. De volgende week, met exact dezelfde voorbereiding, vliegen ze er vol energie in en spelen ze de sterren van de hemel.

Dat is geen toeval — dat is gewoon complexiteit. Hetzelfde zie je bij het opvoeden van een kind, het organiseren van een buurtbarbecue of het leiden van een bedrijf. Wat in die situaties gisteren werkte, werkt vandaag niet meer. En overmorgen misschien weer wel.

Zo’n complex probleem vraagt om een andere aanpak. Niet: waarnemen → analyseren → repareren. Maar: experimenteren → observeren → reageren.

Je kunt je team niet “repareren”. Je kunt alleen ruimte creëren voor verandering — kleine aanpassingen doen, zien wat opbloeit en daar verder op bouwen.

Of, om in Snowdens geest te blijven: je hebt bij trainen en coachen vaak geen stappenplan, handleiding of extra data nodig, maar gewoon de moed om even de hamer neer te leggen.