Ooit bestudeerde ik psychologie en één van de mooist klinkende theorieën vond ik de fundamentele attributiefout. Dat klinkt alsof het een theorie dat scheidsrechters altijd fundamenteel de fout in gaan, maar het staat voor iets heel anders.
De theorie gaat erover dat wij structureel – vandaar ook fundamenteel – de oorzaak van iets bij een ander verklaren vanuit zijn persoonlijkheid of karakter, terwijl we bij onszelf vaak kijken naar de omstandigheden.
Een tegenstander serveert drie keer fout: “Die kan niet de druk niet aan” Jijzelf: "Ik gooide de bal net even verkeerd op, gladde handen". Een tegenstander maakt een verkeerde keuze: “Wat een domme speler.” Jijzelf een foute keuze: “Ik zag dat en dat en dacht dat het een goede keuze was.”
"Iedereen kent het: Wij hebben gewonnen en Zij hebben verloren"
De reden hiervoor is eigenlijk logisch als je erover nadenkt. Bij jezelf ken je alle ins en outs. Je weet wat je dacht, wat je wilde en welke informatie je op dat moment had.
Bij een ander zie je alleen het resultaat. Je ziet de mislukte actie, maar niet de afweging die eraan voorafging. En als we het verhaal achter de actie niet kennen, vullen we de lege plekken vanzelf in met een verklaring over het karakter van personen en niet over de omstandigheden.
Er is nog een mooie term, of eigenlijk twee mooie termen: BIRGing en CORFing.
BIRGing staat voor Basking In Reflected Glory. Vrij vertaald: meegenieten van andermans succes. CORFing staat voor Cutting Off Reflected Failure. Vrij vertaald: afstand nemen van andermans falen.
Iedereen kent het: Wij hebben gewonnen en Zij hebben verloren.
De afstand tot het team verandert met het resultaat. Bij succes trekken we het team naar ons toe. Bij verlies is het niet meer van ons. Het is een beschermingsmechanisme. Het succes wordt onderdeel van het eigen verhaal. De mislukking wordt buiten onszelf geplaatst.
We zijn er nog niet. Er is nog zoiets als een 'outcome bias'. Een bias is een systematische denkfout en in dit geval beoordelen we de actie op basis van de uitkomst.
Een speler kiest voor een harde slag rechtuit om het blok te raken: Videochallenge zegt YES: “Wat een geweldige keuze!”. Videochallenge zegt NO: “Wat een domme beslissing van de speler!”
Terwijl de beslissing op het moment zelf precies hetzelfde was.
Kortom, als supporter van je kind, je club of je land kun je objectief kijken wel vergeten. Daarvoor zitten er simpelweg te veel psychologische mechanismen tussen jou en de wedstrijd.
En dat merk je dan ook.
Voor mensen die zich hiervan bewust zijn, is er nog ruimte voor relativering. Maar velen van ons verdwijnt dat volkomen achter de horizon. Lees maar eens de comments op sociale media na een teleurstellend resultaat van het Nederlands team en je weet wat ik bedoel.
"En je gaat persoonlijk wel even de penaltymissers straffen"
Of je merkt het als coach na de wedstrijd als ouders of supporters vinden wat je tegen de spelers had moeten zeggen. "Je moet ze streng aanpakken!" "Je mag er best wat van zeggen als ze hun best niet doen!"
Want daar ligt het altijd aan. Een tegenstander die gewoon sterker is, komt in de gedachten niet voor.
Want.
We zijn er nog niet: identity fusion. Nog meer psychologie. Bij identity fusion raakt de grens tussen de eigen identiteit en de groep geheel vervaagd. Een nederlaag van het kind voelt dan niet meer als: “Mijn kind heeft een wedstrijd verloren.” maar “Wij hebben gefaald.” En het succes van het kind? Dat is ineens ook volledig van jou.
En het Nederlandse team dat van Italië of Marokko verliest is regelrechte landverraad. En je gaat persoonlijk wel even de penaltymissers straffen. Of alle dames van het Nederlands team kun je alleen nog zien als armoedig team met een treurige vertoning dat jouw dag heeft verpest. Expres.
Gelukkig heb ik één voordeel. Mijn ouders vinden mijn blogs altijd fantastisch. Maar dát heeft natuurlijk alles te maken met mijn geweldige schrijftalent.
Reacties
Een reactie posten