Schaaktalent

Topschakers hebben een fotografische geheugen. 

In de jaren veertig van de vorige eeuw deed de Nederlandse psycholoog en schaker Adriaan de Groot onderzoek naar hoe schakers denken.

Hij liet schaakstellingen onthouden door grootmeesters en niet-schakers. Grootmeesters konden een schaakbord met een echte partijstelling veel beter reconstrueren dan amateurs. Topschakers beschikken over een fotografische geheugen.

Alleen die conclusie van Adriaan de Groot was volledig verkeerd. Dat bleek jaren later toen hetzelfde experiment jaren werd uitgevoerd met willekeurige schaakstellingen die geen logisch verband hadden. Het voordeel van de grootmeesters verdween volledig. Zij scoorden net zo slecht als amateurschakers.

Het verschil zat dus niet in de hoeveelheid informatie ze konden onthouden of de manier waarop. Het verschil zat in de betekenis van die informatie.

Grootmeesters zagen geen losse stukken op een bord. Ze zagen patronen.

"Chunking is een belangrijke reden waarom goede volleyballers, goede volleyballers zijn"

Dat noemen we chunking. Het brein groepeert losse informatie tot betekenisvolle grotere gehelen. Tot bekende patronen.

Een eenvoudig voorbeeld: negentien losse woorden onthouden is lastig, maar maak er een logische zin van en het wordt ineens veel makkelijker. De vorige zin bewijst dat.

Chunking is een belangrijke reden waarom goede volleyballers, goede volleyballers zijn. Het is wat experts van amateurs scheidt. Het is waarom Ronaldo goed kan koppen.

Op het internet is een mooi experiment te zien. Ronaldo en een amateurvoetballer krijgen een voorzet die ze moeten inkoppen. Halverwege de voorzet gaat het licht uit. De amateurvoetballer mist de bal volledig. Ronaldo kopt de bal in het donker wel in het doel.

Ronaldo ziet niet alleen een bal die door de lucht vliegt. Zijn brein herkent het patroon: de houding van de speler die de bal aangeeft, de hoek van de voorzet, de snelheid van de bal. Met minimale informatie kan zijn brein voorspellen waar de bal terechtkomt. Nog voordat een amateur ziet wat er gebeurt, heeft Ronaldo al een oplossing gevonden.

Die patronen ontstaan door duizenden ervaringen waarin het brein steeds betere voorspellingen leert maken. Dus herhalen, herhalen, herhalen, zodat je duizend ervaringen krijgt, zou je zeggen.

"Kortom het brein is niet alleen efficiënt, het wil ook uitdaging"

Alleen na de twintigste exact dezelfde herhaling met dezelfde bal gebeurt er nog iets anders: het lichaam voert uit, maar het brein valt een beetje in slaap.

Het brein is van nature efficiënt en wil energie sparen. Het wil automatiseren. Het gaat chunken. Na twintig keer hetzelfde valt er weinig meer te chunken. 

Leren ontstaat juist wanneer spelers worden uitgedaagd. Door problemen waarin het brein steeds opnieuw moet zoeken naar een oplossing. Door fouten die het wil verbeteren.

Kortom het brein is niet alleen efficiënt, het wil ook uitdaging.

Daarom is variatie belangrijk. Niet omdat elke bal anders moet zijn. Niet omdat herhaling fout is want juist door herhaling ontstaan patronen. Alleen patronen worden sterker wanneer het brein steeds opnieuw moet zoeken: welke oplossing past nu? 

Dus nieuwe schaakstellingen, nieuwe voorzetten, nieuwe zinnen, nieuwe opslagen van serveerders. Een amateur ziet een bal, een expert voorspelt wat er gaat gebeuren. 

Ik heb inmiddels 134 blogs geschreven. Dat is veel herhaling, zou je zeggen. En geen twee blogs zijn hetzelfde.

Steeds een nieuw onderwerp. Een nieuwe invalshoek. Een nieuwe poging om de lezer anders te laten kijken. Variatie.

Zou ik dan eindelijk een klein beetje een expert in blogschrijven zijn?